22 Mayıs 2019, 13:42 tarihinde eklendi

Nobel Ödülü Nedir? Ödüllere Kim Karar Veriyor?

Nobel Ödülü Nedir? Ödüllere Kim Karar Veriyor?

Nobel Ödülü Nedir?

Nobel Ödülü ilk defa 1901 yılında dağıtılmaya başlanmıştır. Ödülün isim babası ise İsveçli kimyager Alfred Nobel’dir. Alfred Nobel, 1800’lü yılların ortalarında madenlerde kas gücü kullanımını azaltmak amacı ile TNT adı verilen dinamiti icat etmiştir. Nobel’e göre dinamit sayesinde açılacak tüneller çok daha hızlı açılacak, madenlerin verimliliği ciddi anlamda artacaktı. Dinamit sayesinde Nobel bir anda dünyanın en zengin insanlarından birisi haline gelmiştir.

Dinamitin gücünü fark eden ülkeler, dinamiti savaşta kullanmaya başladılar. Ve Nobel farkında olmadan bir anda 19. Yüzyıl’ın en büyük silah ustalarından biri haline gelmiştir. Dinamit savaşlarda yoğun bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Nobel bu durumdan pek memnun olmasa da ciddi anlamda para kazandığı için kendisini, dinamiti insanların birbirini öldürmesi için icat etmedim diyerek savunmuştur.

1895 yılında o sırada Fransa’da yaşayan Alfred Nobel’in öldüğü haberi Fransa’daki bütün gazetelerde ilk sayfadan duyuruldu. Ancak Alfred Nobel aslında ölmemişti ve sabah, gazetesini alıp baktığında büyük bir şok ile karşılaşmıştı. Fransız gazeteler tek bir dilden, “Savaşlarda binlerce insanın ölmesine neden olan acımasız canavar sonunda öldü”, “Ölüm taciri öldü” gibi başlıklar atmıştı. Alfred Nobel bu başlıkları okuduktan sonra bunalıma girdi. Nobel bir bilim insanıydı, bilimin ve insanlığın iyiliği için çalışmak istiyordu. Alfred Nobel ciddi bir ruhsal bunalım içine girdi ve olaydan yaklaşık 1 yıl sonra hayatını kaybetti. Fakat ölmeden önce vasiyetini değiştirmişti.

O güne kadar daha önce hiçbir zengin insanın sahip olmadığı bir vasiyet hazırladı. 1896 yılında beyin kanaması nedeni ile hayatını kaybeden Alfred Nobel’in vasiyeti, ölümünden 3 hafta sonra açıklandı. Bu vasiyet bütün dünyada büyük bir etki yarattı. Alfred Nobel öldüğünde günümüz parası ile yaklaşık olarak 250-300 milyon dolar civarında bir servete sahipti. Alfred Nobel vasiyeti ile taşınır ve taşınmaz bütün mallarının Nobel Fonu’na devredilmesini istiyordu. Ve bu fonun yıllık gelirlerinden artan faizin de her yıl, yıl boyunca bilim, sanat ve ekonomi alanlarında dünyaya en çok hizmet veren insanlara bölüştürülmesini istiyordu. Nobel’in vasiyeti yerine getirildi.

Vasiyetinin açıklanmasından çok kısa bir süre sonra Nobel Vakfı kuruldu. Ve Nobel’in bütün serveti bu vakıfa geçti. Vakıf, her yıl elde ettiği gelirlerinin faizini de 5 ana başlık altında 5 kişiye dağıtmaya karar verdi. Vakıf her yıl 5 ödül dağıtacaktı. Bu ödüller; fizik, kimya, fizyoloji veya tıp, edebiyat ve ekonomi veya barış ödülleriydi. Nobel Vakfı ,1901 yılında ilk defa ödüllerini dağıtmaya başladı. 1901 yılından itibaren her yıl Nobel Ödülleri verilmeye başlandı.

Günümüzde Nobel Ödülü kazanan bir kişiye 6 milyon dolar civarında bir ödül verilmektedir. Nobel Ödülü’nü kazanan iki Türk bulunmaktadır. Bunlardan biri olan Orhan Pamuk, 2006 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştır. 2015 yılında ise Prof. Dr. Aziz Sancar Nobel Ödülü’nü kazanmıştır. Daha önce 9 Türk Nobel’e aday gösterilmiştir. Bu kişilerin arasında edebiyatçı Yaşar Kemal de vardır.

Nobel Ödülünü Kimin Alacağına Kim Karar Veriyor?

Alfred Nobel bunu vasiyetinde çok detaylı bir şekilde yazmıştır. Ödüllerin tek bir kaynaktan dağıtılmasını istememiştir. Ödüller, kategorilerine göre İsveç’teki farklı kurumlar tarafından dağıtılmaktadır. Örneğin, Fizik ve Kimya ödülünü kimin alacağına İsveç Kraliyet Akademisi karar vermektedir. Ekonomi ödülünü kimin alacağına İsveç Kraliyet Bankası karar vermektedir. Nobel Ödülü’nü kimin alacağına, İsveç’te o alandaki en uzman kurum hangisi ise o kurum karar vermektedir.

Nobel’e her yıl yaklaşık olarak 1000 kişi aday gösterilmektedir. İsveç’teki bu kurumlar da 1000 kişi içerisinden son 5 ya da son 7 kişiyi seçiyor. Nobel Ödülü, bazı durumlarda 2 kişiye birden de verilebilmektedir. Her yıl Ekim ayının ilk haftası içerisinde Nobel Ödülü’nü kimlerin kazandığı açıklanıyor ve 10 Aralık tarihinde yani Alfred Nobel’in ölüm yıldönümünde ödüller sahiplerine veriliyor.

Bugüne kadar 16 adet Nobel Ödülü teslim edilememiştir. 1.Dünya Savaşı ve 2. Dünya Savaşı sırasında Nobel Ödülü verilememiştir. Ayrıca Nobel Ödülü’nü kazandığı halde bu ödülü reddedenler de olmuştur.

1973 yılında, Vietnamlı komünist devrimci ve politikacı Le Duc Tho kendisine verilen barış ödülünü reddetmiştir. 1973 yılında ülkesi Amerikalılar tarafından işgal altında idi. Ve “Memleketimi işgal eden Batılılardan ödül almam.” diyerek Nobel Ödülü’nü reddeden ilk ve tek kişi olarak tarihe geçmiştir.   

BİR CEVAP YAZ

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Doldurulması zorunlu alanlar işaretlendi *