31 Ağustos 2020, 05:13 tarihinde eklendi

İslam Halifeliği'nin Moğollar Tarafından Yıkılışı

İslam Halifeliği'nin Moğollar Tarafından Yıkılışı

İSLAM HALİFELİĞİ'NİN MOĞOLLAR TARAFINDAN YIKILIŞI

Bilindiği üzere, İslam’ın yönetim biçimini olan şeriatı uygulamak ve korumak, hilafet kurumunun görevidir. Halifeler ise Hz. Muhammed’in vefat etmesiyle beraber, onun yürüttüğü dini ve idari işleri üstlenen kişilere verilen unvandır. Yani bu kurum, dinin en önemli kurumu olarak kabul edilebilir.

Hz. Muhammed vefat ettikten sonra bu kurumu yönetenler şu şekildedir: Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali; bu dönem, tarihte “Dört Halife Devri” olarak bilinir. Daha sonra ise, Emevi Hanedanı, Abbasi Hanedanı, Fatımi Hanedanı, Memluk Hanedanı ve son olarak da Osmanlı hanedanı, bu dini ve idari kurumun sahipliğini yapmıştır. Ayrıca halifelik, Osmanlı Devleti yıkıldıktan sonra kurulan Türkiye Cumhuriyeti ile beraber olarak da yaklaşık bir yıl ayakta kalmıştır…

MOĞOLLAR KİMDİR?

Moğol halkı, Orta Asya’da yaşayan, gelenekleri ve dış görünüşleri Türklere (Orta Asya Türklerine) benzeyen bir halktır. Türklerle aralarındaki tüm benzerliklere rağmen, Moğolların ayrı bir halk olduğu düşünülebilir.

On ikinci ve on üçüncü yüzyıllarda ayakta kalmış olan Moğol İmparatorluğu ise dünya tarihindeki, gelmiş geçmiş en büyük imparatorluktur. Bu büyüklük, sınır genişliğine bağlı bir büyüklüktür… Bu imparatorluk 1206 yılında, Avarga merkezli bir küçük devlet olarak Cengiz Han tarafından kurulmuştur. Bundan yaklaşık otuz yıl sonra ise devletin başkenti Karakurum olarak belirlenmiştir. Bu olay, devletin büyük bir imparatorluğa dönüşmesinin başlangıcıdır.

Cengiz Han tarafından bizzat yönetilen Moğol ordusunun başarıları sayesinde, Moğol İmparatorluğu sınırları Çin’den Polonya’ya, Orta Asya bozkırlarından Anadolu içlerine kadar uzanmaya başlamıştı… İmparatorluğu yirmi bir yıl boyunca yöneten bu güçlü komutan öldükten sonra, onun oğulları bu büyük toprakları kendi aralarında paylaşmışlardır. Böylelikle, Çağatay Hanlığı, Altın Orda Hanlığı, Kubilay Hanlığı ve İlhanlı Hanlığı adlı büyük devletler ortaya çıkmıştır.

HİLAFETİ YIKAN İLHANLILAR KİMDİR?

Moğol İmparatorluğu ordusunun en önemli komutanlarından olan Hülagü Han, Moğol hükümdarı Mengü Han’ın emriyle Mezopotamya bölgesini işgal etmek için hazırlanmaktaydı. En büyük hedef ise İran bölgesinde hakimiyet süren Haşhaşi tarikatıydı. Hilafet kurumunu ortadan kaldırmak, asıl amaç değildi.

1256 yılında Tebriz ve bölgesine gelen Hülagü Han’ın birçok elçisi, bölgedeki İran hükümdarlarına ve Abbasi İslam Devleti’ne giderek, Moğol ordusu için asker talebinde bulunmuştu. Ayrıca istenene diğer bir şey de, Hülagü Han’a biat edilmesiydi. Çünkü o, ilerleyen zamanlarda, bu bölgede bir devlet kurmak istiyordu…

Abbasi Halifesi Mutasım Billah, Moğollar tarafından gönderilen elçiyi huzurundan kovmuştu. Bunun üzerine çok öfkelenen Hülagü Han ise tehdit dolu bir mektup yazdırıp halifeye göndermişti. Asıl hedef olan Alamut bölgesi ele geçirilip Haşhaşiler yok edildikten sonra, doğrudan Abbasi İslam Devleti’ne saldırma kararı alınmıştı…

İsmailiye mezhebinin düşüncelerini kullanarak insanları kendi tarafına çeken ve bu insanları kendi siyasi amaçları için kullanan Haşhaşi tarikatı, aynı zamanda Anadolu Selçuklu Devleti ile mücadele edebilecek kadar da güçlüydü… Selçuklu vezirlerinden Nizamülmülk başta olmak üzere, birçok önemli devlet adamı bu güçlü tarikat tarafından öldürülmüştü.

Ketboga Noyan komutasındaki, on bin kişilik bir öncü kuvvet, Haşhaşilerin merkezi olan Alamut bölgesindeki kaleye saldırmıştı. Birçok saldırı yapılsa da bu kale çok sağlam olduğu için bir türlü başarılı olunamıyordu. Hülagü Han ise Hitaylı mühendislere verdiği bir emirle, kalenin etrafına kuyular kazılmasını emretti. Kazılan kuyular, petrolle dolduruldu ve ateş fitilleriyle patlatıldı. Böylece yıkılan kaleye girildi ve Haşhaşi müritlerinin birçoğu öldürüldü.

HİLAFETİN YIKILIŞI

Hülagü Han, bu seferden hemen sonra Bağdat’a doğru hareket etmekteydi… Hilafet ise büyük bir tehlike altındaydı. Çünkü bu sefere, İslam karşıtı olan birçok Hristiyan prenslik, asker desteği yaparak katılmaktaydı. Ermeni ve Gürcü prensliklerin destekleri dışında, Hatay’daki Hristiyan hükümdar da Moğol ordusuna destek göndermişti… Ayrıca bu orduda çok sayıda gayrimüslim Türk’ün bulunduğu da bilinmektedir.

Baycu Noyan komutasındaki Moğol birliği, Düceyil Muharebesi’nde Abbasi askerlerini yenilgiye uğratmıştı. Daha sonra, 7 Şubat 1258’de, bu ordudaki Müslüman komutanların başları kesilmişti. Bağdat Kuşatması başladıktan kısa süre sonra ise Halife Mutasım Billah ve ailesi Moğollara teslim olmak zorunda kalmıştı. Halifenin, kalın bir keçe kumaşına sarılıp süvariler tarafından ezilerek öldürülmesiyle, hilafet resmen ortadan kalkmıştı… Bu dinî kurumu sahiplenerek yeniden hayata geçirme başarısı ise Memluk hanedanlığına ait olacaktı.

(Hülagü Han’a ait temsilî bir resim)

BİR CEVAP YAZ

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Doldurulması zorunlu alanlar işaretlendi *